Coaching nie jest terapią — to zdanie zna większość praktyków, ale w kontakcie z traumą ta różnica nabiera wagi etycznej i praktycznej. Ten tekst jasno rozkłada granice, obala mity i podaje konkretne kroki, które możesz wdrożyć od jutra.

Gdzie leży granica? Krótkie przypomnienie

Coaching koncentruje się na celach, zasobach i działań tu i teraz. Terapia zajmuje się leczeniem zaburzeń, regulacją emocji, przetwarzaniem traumy i jej konsekwencjami w funkcjonowaniu. Jeśli chcesz pogłębić rozumienie różnic, przeczytaj artykuł Jak coaching różni się od terapii psychologicznej i kiedy warto wybrać każdą z tych ścieżek?.

Różnica nie jest jedynie akademicka — od niej zależy bezpieczeństwo klienta i twoja odpowiedzialność zawodowa.

Kiedy coaching jest odpowiedni w pracy z doświadczeniem traumatycznym

• Stabilność i brak symptomów klinicznych: klient nie wykazuje ciężkiej depresji, myśli samobójczych, zaburzeń dysocjacyjnych lub intensywnych objawów PTSD.
• Jasny cel coachingowy: klient chce lepiej funkcjonować zawodowo, poprawić relacje lub pracować nad zachowaniami, a trauma nie jest głównym problemem wymagającym przetworzenia.
• Kompetencje coacha: masz szkolenie w pracy z wrażliwymi klientami, umiesz prowadzić stabilizację i techniki zasobowe, potrafisz rozpoznać alarmowe symptomy.
• Wyraźna zgoda i świadomość: klient rozumie ograniczenia coachingu i akceptuje, że w razie potrzeby zostanie skierowany do terapeuty.

Konkretny protokół do wdrożenia w praktyce

Oto praktyczny, trzystopniowy schemat oceny klienta z historią traumy:

1. Screener wstępny (5–10 minut): pytania o myśli samobójcze, przemoc w przeszłości, używki, zaburzenia snu, dysocjację. Zapisz odpowiedzi i decyzję o dalszym trybie pracy.
2. Ocena funkcjonowania: czy trauma utrudnia pracę, relacje, codzienne zadania? Jeśli tak — rozważ konsultację terapeutyczną.
3. Plan współpracy: określ zakres (np. cele zawodowe), techniki zasobowe, częstotliwość sesji oraz kryteria przekierowania do terapii.

Kiedy bezwzględnie skierować do terapeuty — lista czerwonych flag

Skierowanie powinno nastąpić natychmiast lub po krótkiej koordynacji, gdy występuje jedno z poniższych:

• Myśli lub plany samobójcze albo działania autodestrukcyjne — to sytuacje wymagające interwencji kryzysowej.
• Intensywne retrospekcje lub flashbacki z utratą kontaktu z teraźniejszością.
• Powtarzająca się dysocjacja (zaniki pamięci, „odłączanie się” od ciała).
• Znaczne upośledzenie funkcjonowania: utrata pracy, brak higieny, niezdolność do wykonywania codziennych obowiązków.
• Uzależnienia znacząco wpływające na zdrowie lub bezpieczeństwo.
• Przewlekła, złożona trauma z dzieciństwa — wymaga zazwyczaj długotrwałej terapii specjalistycznej; przydatne jest zrozumienie mechanizmów przywiązania, o których można przeczytać w tekście Trauma z dzieciństwa a wybór partnerów: jak mechanizmy przywiązania wpływają na dorosłe relacje i jak je zmienić.

Jak przekierować — słowa i procedury, które działają

Przekierowanie nie jest odrzuceniem. To dbanie o dobro klienta. Oto praktyczny skrypt i kroki:

• Przygotuj fundament: przed rozmową sprawdź dostępność lokalnych terapeutów, kryzysowych numerów i procedur awaryjnych.
• Rozmowa z empatią i jasnością: „Widzę, że to, czego doświadczasz, wykracza poza zakres coachingu. Najbezpieczniej będzie skonsultować to z psychoterapeutą, który ma narzędzia do pracy z traumą. Mogę pomóc znaleźć specjalistę i towarzyszyć w pierwszym kontakcie.”
• Bezpieczeństwo pierwsze: przy zagrożeniu życia działaj natychmiast (służby, wsparcie kryzysowe).
• Koordynacja opieki: za zgodą klienta możesz wysłać rekomendacje lub wspólnie umówić wizytę z terapeutą.

Mity, które warto obalić

• Mit: „Coaching może leczyć traumę, jeśli coach jest empatyczny.”
  W rzeczywistości: empatia to fundament, ale brak specjalistycznych metod terapeutycznych i nadzoru może zaszkodzić.
• Mit: „Skierowanie do terapeuty to porażka coacha.”
  W rzeczywistości: to przejaw odpowiedzialności zawodowej i troski o klienta.
• Mit: „Klient straci motywację, jeśli powiemy o potrzebie terapii.”
  W rzeczywistości: jasne wyjaśnienie i pomoc w znalezieniu specjalisty zwiększa poczucie bezpieczeństwa i zaufanie.

Szybka lista kontrolna dla coacha (do druku)

• Przeprowadź wstępny screener.
• Ustal, czy trauma jest głównym problemem funkcjonowania.
• Zapewnij stabilizację i narzędzia zasobowe, jeśli pracujesz dalej.
• Natychmiast skieruj przy czerwonych flagach.
• Dokumentuj decyzje i korzystaj z superwizji.

Podsumowanie: Granice coachingu w pracy z traumą są wyraźne: coaching pomaga w celach i funkcjonowaniu, terapia leczy i przetwarza. Odpowiedzialny coach rozpoznaje symptomy, zna procedury przekierowania i nie boi się zalecić terapii — to nie słabość, to etyka zawodowa. Krytyczne myślenie i gotowe procedury chronią klienta i ciebie.

Jeśli chcesz mieć gotowy formularz screenera lub przykładowy skrypt rozmowy o przekierowaniu — możesz go wdrożyć natychmiast.